Οι τηγανητές πατάτες βρέθηκαν στο επίκεντρο μιας μεγάλης, πολυετούς ανάλυσης, καθώς η συχνή κατανάλωσή τους φάνηκε να συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2. Εδώ και καιρό θεωρούνται «ύποπτη» επιλογή στο καθημερινό μενού. Νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι, ανάμεσα σε όλα τα πιάτα με πατάτα, οι τηγανητές ίσως σχετίζονται πιο έντονα με δυσμενείς εκβάσεις για την υγεία.
Τι έδειξε η δημοσίευση στο The BMJ
Σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο The BMJ, η κατανάλωση τριών μερίδων τηγανητών πατατών την εβδομάδα συσχετίστηκε με 20% υψηλότερο ρυθμό εμφάνισης διαβήτη τύπου 2. Η ίδια συχνότητα κατανάλωσης πατάτας μαγειρεμένης με άλλους τρόπους —βραστή, ψητή ή σε μορφή πουρέ— δεν συνδέθηκε με στατιστικά σημαντική αύξηση του κινδύνου. Η ανάλυση ανέδειξε επίσης έναν κρίσιμο παράγοντα: δεν έχει σημασία μόνο πόση πατάτα τρώει κάποιος, αλλά και τι επιλέγει να βάλει στη θέση της. Όταν οι πατάτες αντικαθίστανται από δημητριακά ολικής άλεσης, ο κίνδυνος φαίνεται να μειώνεται. Αντίθετα, η αντικατάσταση με λευκό ρύζι συσχετίστηκε με υψηλότερο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2.
Γιατί δεν αντιμετωπίζονται όλες οι πατάτες το ίδιο
Οι πατάτες παρέχουν θρεπτικά συστατικά όπως φυτικές ίνες, βιταμίνη C και μαγνήσιο, στοιχεία που μπορούν να έχουν θέση σε ένα ισορροπημένο πρόγραμμα διατροφής. Παράλληλα, είναι πλούσιες σε άμυλο και έχουν σχετικά υψηλό γλυκαιμικό δείκτη, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε πιο γρήγορη άνοδο του σακχάρου στο αίμα. Για τον λόγο αυτό, αρκετές παλαιότερες μελέτες είχαν συνδέσει την κατανάλωσή τους με αυξημένο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2. Ωστόσο, οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι συχνά παραλείπονται δύο βασικές παράμετροι: η μέθοδος παρασκευής και το τρόφιμο που αντικαθιστά την πατάτα στο πιάτο. Για να διερευνηθούν αυτές οι διαφορές, η ομάδα εξέτασε ξεχωριστά τις τηγανητές πατάτες σε σχέση με την ψητή, βραστή ή πολτοποιημένη πατάτα. Επιπλέον, αξιολόγησε τι συμβαίνει όταν οι πατάτες αντικαθίστανται από άλλες κοινές πηγές υδατανθράκων, όπως τα δημητριακά ολικής άλεσης και το ρύζι.
Σχεδόν 40 χρόνια παρακολούθησης και πάνω από 205.000 άτομα
Η μελέτη βασίστηκε σε δεδομένα περισσότερων από 205.000 επαγγελματιών υγείας στις ΗΠΑ, από τρεις μεγάλες προοπτικές μελέτες που κάλυψαν την περίοδο 1984 έως 2021. Κατά την ένταξη, οι συμμετέχοντες δεν είχαν διαβήτη, καρδιαγγειακή νόσο ή καρκίνο. Σε τακτά χρονικά διαστήματα συμπλήρωναν αναλυτικά ερωτηματολόγια διατροφής, επιτρέποντας την καταγραφή μεταβολών στις συνήθειές τους στο πέρασμα των ετών. Στη διάρκεια της παρακολούθησης, 22.299 συμμετέχοντες ανέπτυξαν διαβήτη τύπου 2.
Αφού συνυπολογίστηκαν παράγοντες τρόπου ζωής και διατροφικές μεταβλητές που θα μπορούσαν να επηρεάζουν τον κίνδυνο, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι κάθε τρεις εβδομαδιαίες μερίδες πατάτας συνολικά συσχετίστηκαν με αύξηση 5% στον ρυθμό εμφάνισης διαβήτη τύπου 2. Η πιο έντονη συσχέτιση καταγράφηκε ειδικά για τις τηγανητές πατάτες. Για κάθε τρεις μερίδες την εβδομάδα, ο ρυθμός εμφάνισης διαβήτη τύπου 2 ήταν κατά 20% υψηλότερος. Αντίθετα, όταν η πατάτα καταναλωνόταν ψητή, βραστή ή ως πουρές, δεν παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική αύξηση.
Τι αλλάζει όταν η πατάτα αντικαθίσταται στο πιάτο
Στο δεύτερο σκέλος της ανάλυσης, η έρευνα εστίασε στις υποκαταστάσεις: τι συμβαίνει όταν κάποιος μειώνει την πατάτα και επιλέγει διαφορετικές αμυλούχες τροφές. Η αντικατάσταση τριών εβδομαδιαίων μερίδων πατάτας με δημητριακά ολικής άλεσης συσχετίστηκε με 8% χαμηλότερο ρυθμό εμφάνισης διαβήτη τύπου 2. Όταν αντικαθίστανται συγκεκριμένα οι ψητές, βραστές ή πολτοποιημένες πατάτες με δημητριακά ολικής άλεσης, ο ρυθμός εμφάνισης ήταν 4% χαμηλότερος.
Η μεγαλύτερη διαφορά καταγράφηκε όταν οι τηγανητές πατάτες αντικαταστάθηκαν από δημητριακά ολικής άλεσης: η συσχέτιση αντιστοιχούσε σε 19% χαμηλότερο ρυθμό διαβήτη τύπου 2. Η εικόνα ήταν διαφορετική με το λευκό ρύζι. Η αντικατάσταση είτε της συνολικής πρόσληψης πατάτας είτε της ψητής, βραστής ή πολτοποιημένης πατάτας με λευκό ρύζι συσχετίστηκε με υψηλότερο ρυθμό διαβήτη τύπου 2.
Περιορισμοί που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη
Η μελέτη είναι παρατηρητική, κάτι που σημαίνει ότι δεν μπορεί να αποδείξει αιτιώδη σχέση. Με άλλα λόγια, δεν τεκμηριώνει ότι οι τηγανητές πατάτες «προκαλούν» διαβήτη τύπου 2. Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι είναι πιθανό να υπάρχουν και άλλοι, μη μετρημένοι παράγοντες που να επηρέασαν τα αποτελέσματα. Επιπλέον, το δείγμα αποτελούνταν κυρίως από επαγγελματίες υγείας ευρωπαϊκής καταγωγής στις ΗΠΑ, επομένως τα συμπεράσματα μπορεί να μη γενικεύονται στον ίδιο βαθμό σε όλους τους πληθυσμούς. Παρόλα αυτά, οι συγγραφείς τονίζουν ότι τα ευρήματα ενισχύουν μια πιο «λεπτομερή» προσέγγιση: η επίδραση των πατατών στον κίνδυνο διαβήτη τύπου 2 φαίνεται να εξαρτάται από τον τρόπο μαγειρέματος και από το ποια τρόφιμα τις αντικαθιστούν.
Πού εντάσσονται οι πατάτες στις διατροφικές συστάσεις
Σε συνοδευτικό editorial, επισημάνθηκε ότι οι πατάτες δεν είναι χρήσιμο να αξιολογούνται ως μία ενιαία κατηγορία, ειδικά όταν στο παιχνίδι μπαίνουν οι διαφορετικές μέθοδοι παρασκευής. Η προσέγγιση αυτή, σύμφωνα με το κείμενο, έχει σημασία τόσο για την ατομική καθοδήγηση όσο και για τη χάραξη δημόσιας πολιτικής γύρω από την πρόληψη του διαβήτη τύπου 2. Στο ίδιο πλαίσιο, αναφέρεται ότι οι ψητές, βραστές και οι πατάτες πουρέ μπορούν να ενταχθούν σε μια υγιεινή και περιβαλλοντικά βιώσιμη διατροφή, λαμβάνοντας υπόψη το σχετικά χαμηλό περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα και τη θρεπτική τους αξία. Παράλληλα, επισημαίνεται ότι τα δημητριακά ολικής άλεσης παραμένουν βασική προτεραιότητα όταν ο στόχος είναι η μείωση του κινδύνου διαβήτη τύπου 2. Τέλος, γίνεται έκκληση για μελλοντικές μελέτες σε πιο ετερογενείς πληθυσμούς και για αναλύσεις που θα συνεχίσουν να εξετάζουν συστηματικά τόσο τις μεθόδους μαγειρέματος όσο και τις διατροφικές υποκαταστάσεις.
Οι τηγανητές πατάτες μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2 – Γλυκούλι
