Για τα άτομα με διαβήτη, οι ημέρες του καύσωνα χρειάζονται λίγη περισσότερη προσοχή. Η υψηλή θερμοκρασία, η εφίδρωση, η αφυδάτωση, η αλλαγή στη σωματική δραστηριότητα αλλά και οι διαφορετικές διατροφικές συνήθειες των διακοπών μπορούν να κάνουν τις τιμές της γλυκόζης πιο απρόβλεπτες.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η ζέστη ανεβάζει πάντα το σάκχαρο. Η αντίδραση του οργανισμού διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Σε κάποιες περιπτώσεις η θερμική καταπόνηση μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερες τιμές, ενώ η άσκηση σε ζεστό περιβάλλον μπορεί, αντίθετα, να αυξήσει την κατανάλωση γλυκόζης και να οδηγήσει σε υπογλυκαιμία.
Ο πρώτος «ένοχος» μπορεί να είναι η αφυδάτωση
Όταν κάνει πολλή ζέστη, ο οργανισμός χάνει υγρά μέσω της εφίδρωσης. Αν δεν αναπληρώνουμε επαρκώς αυτά τα υγρά, μπορεί να προκληθεί αφυδάτωση.
Η αφυδάτωση μπορεί να προκαλέσει αύξηση της γλυκόζης στο αίμα. Όταν μειώνεται το νερό στην κυκλοφορία του αίματος, η γλυκόζη γίνεται περισσότερο συμπυκνωμένη και η μέτρησή της μπορεί να εμφανιστεί υψηλότερη. Η American Diabetes Association επισημαίνει ότι μια έντονη αφυδάτωση, όπως αυτή που μπορεί να προκύψει σε μια πολύ ζεστή ημέρα, μπορεί να προκαλέσει αισθητή άνοδο του σακχάρου. Και εδώ δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος. Όταν το σάκχαρο είναι πολύ υψηλό, ο οργανισμός αποβάλλει περισσότερη γλυκόζη μέσω των ούρων. Μαζί με τη γλυκόζη χάνονται και υγρά, με αποτέλεσμα η αφυδάτωση να γίνεται εντονότερη. Γι’ αυτό η ενυδάτωση είναι ιδιαίτερα σημαντική για τα άτομα με διαβήτη τις ημέρες του καύσωνα.
Τι κάνει η ζέστη στον οργανισμό;
Η υψηλή θερμοκρασία αποτελεί ένα είδος «στρες» για τον οργανισμό. Το σώμα προσπαθεί συνεχώς να διατηρήσει τη θερμοκρασία του σε φυσιολογικά επίπεδα, αυξάνοντας μεταξύ άλλων την εφίδρωση και την κυκλοφορία του αίματος στο δέρμα. Αυτές οι αλλαγές, σε συνδυασμό με την αφυδάτωση και τη σωματική δραστηριότητα, μπορούν να επηρεάσουν τη γλυκόζη. Σύμφωνα με την American Diabetes Association, η θερμότητα μπορεί να αυξήσει τις μεταβολικές ανάγκες του οργανισμού και σε ορισμένους ανθρώπους να οδηγήσει σε χαμηλότερες τιμές γλυκόζης. Από την άλλη, το θερμικό στρες μπορεί σε άλλους να συμβάλει σε αύξηση της γλυκόζης. Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει ένας κανόνας που να ισχύει για όλους. Αυτό που έχει σημασία είναι να γνωρίζει κάθε άτομο με διαβήτη πώς αντιδρά ο δικός του οργανισμός στις υψηλές θερμοκρασίες.
Μπορεί το σάκχαρο να πέσει αντί να ανέβει;
Ναι. Αυτό είναι κάτι που συχνά ξεχνάμε όταν μιλάμε για τον καύσωνα. Η σωματική δραστηριότητα συνήθως αυξάνει την κατανάλωση γλυκόζης από τους μυς. Επομένως, ένα άτομο που περπατά για αρκετή ώρα, κολυμπά, κάνει ποδήλατο ή ασκείται σε ζεστό περιβάλλον μπορεί να παρουσιάσει πτώση της γλυκόζης. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος για ανθρώπους που χρησιμοποιούν ινσουλίνη ή ορισμένα φάρμακα που μπορούν να προκαλέσουν υπογλυκαιμία. Η υπογλυκαιμία μπορεί να εμφανιστεί κατά τη διάρκεια της άσκησης αλλά και για αρκετές ώρες μετά. Γι’ αυτό, ειδικά στις διακοπές, δεν πρέπει να θεωρούμε ότι «η ζέστη ανεβάζει το σάκχαρο» και να προσαρμόζουμε μόνοι μας τη θεραπεία.
Ζέστη και άσκηση: ένας συνδυασμός που θέλει προσοχή
Το καλοκαίρι αλλάζει και η καθημερινή μας δραστηριότητα. Μπορεί να περπατάμε περισσότερο, να κολυμπάμε, να κάνουμε πεζοπορία ή να συμμετέχουμε σε δραστηριότητες που δεν κάνουμε συνήθως. Όμως η άσκηση σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες επιβαρύνει περισσότερο τον οργανισμό. Για αυτό είναι προτιμότερο να αποφεύγεται η έντονη άσκηση τις πιο ζεστές ώρες και να επιλέγονται, όπου είναι δυνατόν, οι πρωινές ή απογευματινές ώρες. Όσοι χρησιμοποιούν ινσουλίνη ή φάρμακα που μπορούν να προκαλέσουν υπογλυκαιμία καλό είναι να έχουν μαζί τους την απαραίτητη αντιμετώπιση για μια πιθανή υπογλυκαιμία και να ακολουθούν το εξατομικευμένο πλάνο που έχουν συζητήσει με την ομάδα διαβήτη.
Πόσο σημαντικό είναι το νερό;
Πολύ. Το νερό είναι η βασική επιλογή για την καθημερινή ενυδάτωση. Δεν χρειάζεται κάθε φορά που ιδρώνουμε να καταφεύγουμε σε αθλητικά ή ενεργειακά ποτά. Πολλά αθλητικά ποτά περιέχουν σημαντικές ποσότητες ζάχαρης και θερμίδων και δεν είναι απαραίτητα για τις περισσότερες μέτριας έντασης δραστηριότητες. Ειδικά σε ένα άτομο με διαβήτη, ένα ζαχαρούχο ποτό μπορεί να προσθέσει επιπλέον υδατάνθρακες στη διατροφή και να επηρεάσει τη γλυκόζη. Το νερό είναι συνήθως η απλούστερη και ασφαλέστερη επιλογή για την ενυδάτωση.
Και τι γίνεται με καφέ, αναψυκτικά και αλκοόλ;
Το καλοκαίρι η κατανάλωση αναψυκτικών, κοκτέιλ, μπύρας και άλλων ποτών συχνά αυξάνεται. Εδώ χρειάζεται προσοχή όχι μόνο λόγω της ζέστης αλλά και λόγω της περιεκτικότητας σε ζάχαρη και υδατάνθρακες. Ένα κοκτέιλ μπορεί να περιέχει πολύ περισσότερη ζάχαρη από όσο υπολογίζουμε, ενώ το αλκοόλ μπορεί επίσης να επηρεάσει τη γλυκόζη και να αυξήσει τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν καταναλώνεται χωρίς επαρκές φαγητό.
Για την καθημερινή ενυδάτωση, το νερό και τα ροφήματα χωρίς πρόσθετη ζάχαρη είναι προτιμότερες επιλογές.
Η ζέστη μπορεί να επηρεάσει και τη θεραπεία
Δεν είναι μόνο η γλυκόζη που χρειάζεται προσοχή. Η υψηλή θερμοκρασία μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται η ινσουλίνη από τον οργανισμό, ενώ η ίδια η ινσουλίνη και ορισμένα διαβητολογικά υλικά πρέπει να προστατεύονται από την υπερβολική ζέστη. Για αυτό δεν αφήνουμε την ινσουλίνη μέσα σε σταθμευμένο αυτοκίνητο, δεν την αφήνουμε στον ήλιο, δεν την τοποθετούμε απευθείας πάνω σε πάγο, ακολουθούμε τις συγκεκριμένες οδηγίες αποθήκευσης του σκευάσματος. Το ίδιο ισχύει και για ορισμένα άλλα φάρμακα και υλικά μέτρησης. Οι ακριβείς οδηγίες διαφέρουν ανά προϊόν.
Τι γίνεται με τους αισθητήρες CGM και τις μετρήσεις;
Για όσους χρησιμοποιούν σύστημα συνεχούς καταγραφής γλυκόζης (CGM), το καλοκαίρι υπάρχουν επιπλέον πρακτικές δυσκολίες. Ο ιδρώτας, η παρατεταμένη έκθεση στον ήλιο, το κολύμπι και η έντονη δραστηριότητα μπορεί να κάνουν την καθημερινότητα με έναν αισθητήρα πιο απαιτητική. Είναι σημαντικό να ακολουθούνται οι οδηγίες του κατασκευαστή για τη χρήση του συγκεκριμένου αισθητήρα και να υπάρχει διαθέσιμος εναλλακτικός τρόπος μέτρησης, εφόσον αυτό προβλέπεται από το προσωπικό πλάνο διαχείρισης. Η τεχνολογία μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στην παρακολούθηση της γλυκόζης, αλλά δεν αντικαθιστά την προσοχή στα συμπτώματα και στις ιδιαίτερες συνθήκες του οργανισμού. Οι σύγχρονες οδηγίες της ADA αναγνωρίζουν πλέον ευρύτερα τον ρόλο της συνεχούς καταγραφής γλυκόζης στη διαχείριση του διαβήτη.
Διακοπές, θάλασσα και αλλαγή ρουτίνας
Οι διακοπές μπορούν να αλλάξουν σχεδόν τα πάντα: ώρες γευμάτων, ύπνο, άσκηση, κατανάλωση αλκοόλ και καθημερινό πρόγραμμα. Αυτές οι αλλαγές μπορεί να επηρεάσουν τη γλυκόζη περισσότερο από όσο αντιλαμβανόμαστε. Ένα άτομο μπορεί να φάει αργότερα από το συνηθισμένο, να περπατήσει πολύ περισσότερο, να κολυμπήσει για μία ώρα ή να παραλείψει ένα γεύμα επειδή βρίσκεται στην παραλία. Όλα αυτά μπορούν να αλλάξουν τις ανάγκες του οργανισμού. Tο καλοκαίρι, λοιπόν, δεν χρειάζεται να φοβόμαστε τις αλλαγές, αλλά να τις υπολογίζουμε.
Μην ξεχνάμε και τα πόδια
Η φροντίδα των ποδιών είναι σημαντική όλο τον χρόνο, αλλά το καλοκαίρι υπάρχουν επιπλέον κίνδυνοι: εγκαύματα από την καυτή άμμο, μικροτραυματισμοί, φουσκάλες ή τραυματισμοί όταν περπατάμε ξυπόλυτοι. Τα άτομα με διαβήτη μπορεί να έχουν νευροπάθεια ή προβλήματα στην κυκλοφορία, με αποτέλεσμα έναν τραυματισμό να μην τον αντιληφθούν έγκαιρα ή να δυσκολευτεί η επούλωσή του. Γι’ αυτό χρειάζεται καθημερινός έλεγχος των ποδιών και αποφυγή του περπατήματος χωρίς προστασία σε πολύ ζεστές επιφάνειες.
Ποια συμπτώματα δεν πρέπει να αγνοήσουμε;
Ορισμένα συμπτώματα μπορεί να οφείλονται απλώς στη ζέστη, αλλά σε ένα άτομο με διαβήτη μπορεί επίσης να συνδέονται με σημαντική μεταβολή της γλυκόζης ή αφυδάτωση. Χρειάζεται προσοχή σε: έντονη δίψα, πολύ συχνή ούρηση, ξηροστομία, έντονη κόπωση, ζάλη ή αδυναμία, πονοκέφαλο, σύγχυση, ασυνήθιστη εφίδρωση, τρέμουλο ή αίσθημα παλμών. Δεν πρέπει να θεωρούμε αυτόματα ότι όλα αυτά οφείλονται στον καύσωνα. Η υπεργλυκαιμία μπορεί να προκαλέσει δίψα, συχνή ούρηση, κόπωση και άλλα συμπτώματα, ενώ η υπογλυκαιμία μπορεί να προκαλέσει μεταξύ άλλων τρέμουλο, εφίδρωση, σύγχυση και αδυναμία.
Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια;
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν το υψηλό σάκχαρο συνοδεύεται από συμπτώματα όπως ναυτία, έμετο, κοιλιακό πόνο, έντονη αδυναμία, δυσκολία στην αναπνοή, σύγχυση ή λιποθυμία. Στα άτομα με διαβήτη τύπου 1, η υψηλή γλυκόζη σε συνδυασμό με αυξημένες κετόνες μπορεί να αποτελεί ένδειξη διαβητικής κετοξέωσης (DKA), μιας επείγουσας κατάστασης που χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση. DKA μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να εμφανιστεί και σε άτομα με τύπου 2. Παράλληλα, ο θερμοπληξία και η σοβαρή θερμική εξάντληση αποτελούν επείγουσες καταστάσεις και δεν πρέπει να αποδίδονται απλώς σε «ένα ανεβασμένο σάκχαρο». Ορισμένες επιπλοκές του διαβήτη μπορεί να επηρεάζουν την ικανότητα του οργανισμού να ιδρώνει και να αποβάλλει θερμότητα.
8 απλά πράγματα που αξίζει να θυμόμαστε στον καύσωνα
1. Πίνουμε νερό τακτικά.
Δεν περιμένουμε να διψάσουμε έντονα.
2. Παρακολουθούμε τη γλυκόζη σύμφωνα με το προσωπικό μας πλάνο.
Σε περιόδους μεγάλης ζέστης μπορεί να χρειάζεται συχνότερος έλεγχος.
3. Δεν αλλάζουμε μόνοι μας τις δόσεις των φαρμάκων ή της ινσουλίνης.
Οι ανάγκες διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο.
4. Αποφεύγουμε την έντονη άσκηση τις πιο ζεστές ώρες.
5. Έχουμε μαζί μας ό,τι χρειαζόμαστε για πιθανή υπογλυκαιμία, εφόσον υπάρχει σχετικός κίνδυνος.
6. Προστατεύουμε την ινσουλίνη και τα διαβητολογικά υλικά από τον ήλιο και την υπερβολική θερμότητα.
7. Ελέγχουμε τα πόδια μας καθημερινά και αποφεύγουμε να περπατάμε ξυπόλυτοι σε καυτές επιφάνειες.
8. Δεν αγνοούμε ασυνήθιστα συμπτώματα.
Η ζάλη, η έντονη αδυναμία, η σύγχυση, η ναυτία ή η δυσκολία στην αναπνοή χρειάζονται αξιολόγηση.
Το καλοκαίρι δεν χρειάζεται να μας φοβίζει
Ο καύσωνας δεν σημαίνει ότι τα άτομα με διαβήτη πρέπει να περιορίσουν τις διακοπές ή να αποφεύγουν τις καλοκαιρινές δραστηριότητες. Χρειάζεται, όμως, καλύτερος προγραμματισμός. Η ζέστη, η αφυδάτωση, η άσκηση, η διατροφή, η αλλαγή της καθημερινής ρουτίνας και η φαρμακευτική αγωγή μπορούν να αλληλεπιδράσουν και να επηρεάσουν τη γλυκόζη με διαφορετικό τρόπο σε κάθε άνθρωπο. Το πιο σημαντικό είναι να ακούμε τον οργανισμό μας, να παρακολουθούμε τη γλυκόζη, να παραμένουμε καλά ενυδατωμένοι και να προστατευόμαστε από την υπερβολική ζέστη. Γιατί τελικά, το ζητούμενο δεν είναι να αποφύγουμε το καλοκαίρι — αλλά να το απολαύσουμε με ασφάλεια.
