Η διαβίωση σε μεγάλο υψόμετρο έχει συσχετιστεί με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη και πλέον οι επιστήμονες θεωρούν ότι πλησιάζουν σε μια πιο καθαρή εξήγηση για το «γιατί».
Νεότερα δεδομένα από ερευνητική ομάδα των Gladstone Institutes στο Σαν Φρανσίσκο εστιάζουν στο τι συμβαίνει στο αίμα όταν το οξυγόνο είναι λιγότερο διαθέσιμο, όπως σε ορεινά περιβάλλοντα.
Τι αλλάζει στο σώμα όταν μειώνεται το οξυγόνο
Σε συνθήκες χαμηλού οξυγόνου (υποξία), ο οργανισμός ενεργοποιεί μηχανισμούς προσαρμογής ώστε να μεταφέρει και να αποδίδει οξυγόνο πιο αποτελεσματικά στους ιστούς.
Η πρόσφατη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Cell Metabolism, εξέτασε ειδικά πώς ανταποκρίνονται τα ερυθρά αιμοσφαίρια σε αυτές τις συνθήκες.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι, όταν πέφτουν τα επίπεδα οξυγόνου, τα ερυθρά αιμοσφαίρια δεν περιορίζονται μόνο στον ρόλο της μεταφοράς οξυγόνου. Φαίνεται επίσης να αλλάζουν τον μεταβολισμό τους με τρόπο που επηρεάζει άμεσα τη γλυκόζη που κυκλοφορεί στο αίμα.
Ο ρόλος των ερυθρών αιμοσφαιρίων ως «αποθήκη» γλυκόζης
Σύμφωνα με τη μελέτη, σε μεγάλο υψόμετρο τα ερυθρά αιμοσφαίρια αρχίζουν να απορροφούν μεγαλύτερες ποσότητες γλυκόζης από την κυκλοφορία.
Με απλά λόγια, λειτουργούν σαν «σφουγγάρι» για το σάκχαρο, μειώνοντας το πόση γλυκόζη παραμένει διαθέσιμη στο αίμα μετά την πρόσληψη τροφής.
Αυτή η μεταβολική μετατόπιση φαίνεται να συνδέεται με την ανάγκη για αποτελεσματικότερη παράδοση οξυγόνου. Παράλληλα, όμως, έχει ως αποτέλεσμα να μειώνεται η κυκλοφορούσα γλυκόζη, κάτι που μπορεί να σχετίζεται με τον χαμηλότερο κίνδυνο διαβήτη που έχει καταγραφεί σε πληθυσμούς που ζουν σε ορεινές περιοχές.
Τι είχαν δείξει τα επιδημιολογικά δεδομένα για το υψόμετρο
Η ιδέα ότι το υψόμετρο συνδέεται με μικρότερη πιθανότητα διαβήτη δεν είναι καινούργια. Προηγούμενη μεγάλη ανάλυση σε περισσότερους από 285.000 ενήλικες στις Ηνωμένες Πολιτείες είχε δείξει ότι όσοι ζουν σε μεγάλα υψόμετρα (1.500–3.500 μέτρα) είχαν σημαντικά μικρότερη πιθανότητα να έχουν διαβήτη σε σύγκριση με όσους ζουν στο επίπεδο της θάλασσας.
Σημαντικό είναι ότι αυτή η συσχέτιση παρέμεινε ακόμη και μετά από προσαρμογή για παράγοντες όπως η διατροφή, η ηλικία και η εθνικότητα, ενισχύοντας την εκτίμηση πως υπάρχει και βιολογικός μηχανισμός πίσω από το φαινόμενο.
Τι έδειξαν τα πειράματα σε ζώα και πού «χάνονταν» τα σάκχαρα
Στα πειράματα της νεότερης μελέτης, τα ποντίκια που εκτέθηκαν σε «αραιό» αέρα απομάκρυναν τη γλυκόζη από το αίμα τους πολύ γρήγορα μετά το φαγητό, μια εικόνα που συνήθως συνδέεται με ευνοϊκότερο μεταβολικό προφίλ.
Αρχικά, η ομάδα εστίασε στα όργανα που συχνά θεωρούνται βασικοί ρυθμιστές της γλυκόζης, όπως οι μύες, ο εγκέφαλος και το ήπαρ. Ωστόσο, τα δεδομένα από αυτούς τους ιστούς δεν εξηγούσαν επαρκώς πού κατέληγε η επιπλέον γλυκόζη.
Η απάντηση προέκυψε όταν οι ερευνητές αξιοποίησαν διαφορετική μέθοδο απεικόνισης και παρακολούθησης της γλυκόζης. Εκεί φάνηκε ότι τα ίδια τα ερυθρά αιμοσφαίρια ήταν ο «χαμένος» αποδέκτης.
Σε συνθήκες υποξίας, τα ποντίκια παρήγαγαν περισσότερα ερυθρά αιμοσφαίρια. Επιπλέον, κάθε ερυθρό αιμοσφαίριο απορροφούσε σημαντικά περισσότερη γλυκόζη σε σύγκριση με τις φυσιολογικές συνθήκες.
Ένα πειραματικό φάρμακο που μιμείται το «φαινόμενο μεγάλου υψομέτρου»
Η ερευνητική ομάδα ανέφερε επίσης την ανάπτυξη ενός φαρμάκου, του HypoxyStat, το οποίο στοχεύει να μιμηθεί αυτό το μεταβολικό μοτίβο που παρατηρείται στο μεγάλο υψόμετρο.
Σε εργαστηριακές δοκιμές, το HypoxyStat ανέστρεψε πλήρως το υψηλό σάκχαρο σε διαβητικά ποντίκια, σύμφωνα με τα ευρήματα που παρουσιάζονται στη δημοσίευση.
Τα αποτελέσματα αυτά είναι προκλινικά, δηλαδή προέρχονται από πειράματα σε ζώα. Παρότι είναι ενδεικτικά για τον μηχανισμό, δεν ισοδυναμούν με απόδειξη αποτελεσματικότητας ή ασφάλειας στον άνθρωπο.
Περιορισμοί της μελέτης
Οι ερευνητές αναγνώρισαν ορισμένους περιορισμούς που πρέπει να ληφθούν υπόψη πριν εξαχθούν γενικευμένα συμπεράσματα.
Η έρευνα επικεντρώθηκε σε μία συγκεκριμένη φυλή ποντικιών, γνωστή για την ευαισθησία της στο σάκχαρο του αίματος. Αν και στον άνθρωπο έχουν παρατηρηθεί παρόμοιες τάσεις, η δοκιμή και άλλων φυλών θα βοηθούσε να επιβεβαιωθεί αν τα ευρήματα ισχύουν ευρύτερα.
Για να μειωθούν οι μεταβλητές, μελετήθηκαν μόνο νεαρά αρσενικά ποντίκια. Επειδή η ηλικία και το φύλο επηρεάζουν την παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων και τη μεταβολική απόκριση, θα χρειαστούν επιπλέον μελέτες ώστε να διευκρινιστεί αν ο ίδιος μηχανισμός εμφανίζεται με τον ίδιο τρόπο και σε θηλυκά ζώα ή σε μεγαλύτερες ηλικίες.
Συνολικά, τα νέα δεδομένα ενισχύουν την ιδέα ότι τα ερυθρά αιμοσφαίρια αποτελούν ένα λιγότερο αναγνωρισμένο «διαμέρισμα» στον μεταβολισμό της γλυκόζης, με πιθανή σημασία για την κατανόηση της ρύθμισης του σακχάρου σε περιβάλλοντα χαμηλού οξυγόνου.
Η άσκηση σε μεγάλο υψόμετρο συνδέεται με τη μείωση της γλυκόζης του αίματος – Γλυκούλι
