Η συναισθηματική υποστήριξη και η αίσθηση ότι δεν είμαστε μόνοι ενδέχεται να συμβάλλουν στη διαχείριση του στρες και να επηρεάζουν λειτουργίες του οργανισμού, όπως η ρύθμιση της γλυκόζης στο αίμα.
Ένα γεύμα που μοιραζόμαστε με ανθρώπους που αγαπάμε συχνά διαφέρει από ένα συνηθισμένο γρήγορο φαγητό. Μένουμε περισσότερο στο τραπέζι, μιλάμε πιο άνετα και η εμπειρία συνδέεται όχι μόνο με τη γεύση, αλλά και με την αίσθηση οικειότητας.
Η αξία των στενών σχέσεων για την ψυχική και σωματική υγεία είναι ήδη γνωστή. Νεότερα επιστημονικά δεδομένα, όμως, δείχνουν ότι η παρουσία ενός κοντινού προσώπου ίσως επηρεάζει και τον τρόπο με τον οποίο το σώμα ρυθμίζει βασικές λειτουργίες σε πραγματικό χρόνο.
Η μελέτη που εξέτασε την επίδραση της ανθρώπινης παρουσίας
Σε έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Science Advances, επιστήμονες διερεύνησαν αν η εγγύτητα με κάποιον οικείο μπορεί να βοηθά τον οργανισμό να διατηρεί καλύτερη φυσιολογική ισορροπία. Το ενδιαφέρον εστιάστηκε σε λειτουργίες που συνήθως δεν συνδέονται άμεσα με την κοινωνική ζωή, όπως η γλυκόζη στο αίμα, η θερμοκρασία του σώματος και η απόκριση στο στρες.
Στο πείραμα για το σάκχαρο, περίπου 100 άτομα υποβλήθηκαν σε μια τυποποιημένη δοκιμασία υδατανθράκων. Η διαδικασία έγινε δύο φορές: μία όταν οι συμμετέχοντες ήταν μόνοι τους και μία όταν βρίσκονταν κοντά σε έναν άνθρωπο με τον οποίο είχαν στενό δεσμό.
Οι ερευνητές ήθελαν να διαπιστώσουν αν η ίδια ακριβώς πρόσληψη υδατανθράκων θα οδηγούσε σε διαφορετική μεταβολική απόκριση, ανάλογα με το κοινωνικό πλαίσιο. Για τον λόγο αυτό μέτρησαν πόσο αυξήθηκε η γλυκόζη μετά την κατανάλωση και πόσο γρήγορα επανήλθε στα αρχικά επίπεδα.
Τι έδειξαν τα αποτελέσματα για το σάκχαρο
Τα ευρήματα ήταν αξιοσημείωτα. Όταν οι συμμετέχοντες βρίσκονταν κοντά σε ένα πρόσωπο που θεωρούσαν δικό τους, εμφάνιζαν μικρότερη άνοδο στο σάκχαρο και τα επίπεδα γλυκόζης επέστρεφαν ταχύτερα στη βάση.
Με άλλα λόγια, το σώμα φαινόταν να διαχειρίζεται πιο αποτελεσματικά την ίδια μεταβολική πρόκληση μόνο και μόνο επειδή υπήρχε δίπλα τους ένα οικείο πρόσωπο. Αυτό δεν σημαίνει ότι άλλαζε η ποσότητα του φαγητού, αλλά ότι άλλαζε η φυσιολογική απόκριση.
Το στοιχείο αυτό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή συνδέει την κοινωνική εγγύτητα με μια βιολογική λειτουργία που συνήθως αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως θέμα διατροφής, άσκησης ή μεταβολισμού.
Ρύθμιση θερμοκρασίας και αντίδραση στο στρες
Η ίδια ερευνητική ομάδα προχώρησε και σε άλλες δοκιμές, ώστε να εξετάσει αν το φαινόμενο επεκτείνεται πέρα από τη γλυκόζη. Σε πείραμα με 116 άτομα μελετήθηκε η ρύθμιση της θερμοκρασίας κατά την έκθεση στο κρύο.
Παράλληλα, 115 ενήλικες συμμετείχαν σε ξεχωριστό πείραμα για τη φυσιολογική απόκριση στο στρες. Επιπλέον, εξετάστηκαν 56 βρέφη σε μια διαφορετική δοκιμή που αφορούσε επίσης τις αντιδράσεις στρες.
Και σε αυτές τις περιπτώσεις, η παρουσία ενός κοντινού ανθρώπου συνδέθηκε με καλύτερη ρύθμιση. Οι συμμετέχοντες αντιμετώπιζαν αποτελεσματικότερα το κρύο, ενώ οι φυσιολογικές αντιδράσεις στο στρες εμφανίζονταν ηπιότερες. Αντίστοιχα οφέλη καταγράφηκαν και στα βρέφη.
Η έννοια της «κοινωνικής φυσιολογίας»
Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν τον όρο «κοινωνική φυσιολογία» για να περιγράψουν αυτή την ιδέα. Σύμφωνα με αυτή τη θεώρηση, ο ανθρώπινος οργανισμός μπορεί να ρυθμίζει καλύτερα βασικές λειτουργίες όταν το άτομο βρίσκεται κοντά σε ανθρώπους με τους οποίους νιώθει ασφάλεια, εμπιστοσύνη και συναισθηματική σύνδεση.
Το σώμα επιδιώκει διαρκώς την ομοιόσταση, δηλαδή τη διατήρηση μιας εσωτερικής ισορροπίας. Το σάκχαρο αυξάνεται μετά το φαγητό και έπειτα πρέπει να επανέλθει, η θερμοκρασία προσαρμόζεται στο περιβάλλον και το νευρικό σύστημα ανταποκρίνεται όταν υπάρχει πίεση ή απειλή.
Μέχρι σήμερα, οι μηχανισμοί αυτοί θεωρούνταν κυρίως ατομικές λειτουργίες. Η νέα έρευνα υποστηρίζει ότι το κοινωνικό περιβάλλον ίσως αποτελεί μέρος του ίδιου του συστήματος ρύθμισης.
Γιατί συμβαίνει αυτό;
Η ακριβής εξήγηση δεν έχει ακόμη δοθεί. Ωστόσο, οι ερευνητές εκτιμούν ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος μπορεί να έχει εξελιχθεί με την προσδοκία της κοινωνικής σύνδεσης, αξιοποιώντας την παρουσία έμπιστων προσώπων ως σήμα ασφάλειας.
Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, ο οργανισμός ίσως «χαλαρώνει» ορισμένους μηχανισμούς επιτήρησης και κατανέμει τους πόρους του πιο αποδοτικά. Ενδιαφέρον έχει επίσης ότι στα αποτελέσματα για τη γλυκόζη η διαφορά δεν εξηγούνταν απλώς από χαμηλότερο υποκειμενικό στρες.
Επιπλέον, η σωματική επαφή δεν φάνηκε απαραίτητη για να εμφανιστεί το όφελος. Η απλή παρουσία ενός κοντινού ανθρώπου ήταν αρκετή ώστε να καταγραφούν μεταβολές στη φυσιολογική απόκριση.
Παρότι τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά, δεν πρέπει να παρερμηνεύονται. Η παρουσία φίλων, συντρόφων ή οικογένειας δεν υποκαθιστά την ισορροπημένη διατροφή, τη σωματική άσκηση, τον ύπνο ή την ιατρική παρακολούθηση.
Η μελέτη κατέγραψε βραχυπρόθεσμες αντιδράσεις του οργανισμού και όχι μακροχρόνια αποτελέσματα σε σχέση με ασθένειες όπως ο διαβήτης. Επίσης, δεν επωφελήθηκαν όλοι οι συμμετέχοντες στον ίδιο βαθμό, κάτι που δείχνει ότι υπάρχουν και ατομικές διαφορές.
Τα δεδομένα αφορούν άμεσες φυσιολογικές αποκρίσεις.
Δεν αποδεικνύεται πρόληψη ή θεραπεία νόσων.
Η κοινωνική σύνδεση λειτουργεί συμπληρωματικά και όχι ως υποκατάστατο φροντίδας υγείας.
Η ένταση του οφέλους φαίνεται να διαφέρει από άτομο σε άτομο.
Τι αλλάζει στον τρόπο που βλέπουμε την υγεία μας
Παρά τους περιορισμούς, η έρευνα ανοίγει μια ενδιαφέρουσα συζήτηση. Η υγεία δεν φαίνεται να διαμορφώνεται μόνο από το τι τρώμε, πόσο κινούμαστε ή πόσες ώρες κοιμόμαστε, αλλά ίσως και από το ποιοι άνθρωποι βρίσκονται δίπλα μας στην καθημερινότητα.
Η κοινωνική σχέση, υπό αυτό το πρίσμα, δεν είναι μόνο θέμα συναισθημάτων ή ποιότητας ζωής. Μπορεί να αποτελεί και παράγοντα που επηρεάζει τη βιολογία του σώματος σε πολύ πιο άμεσο επίπεδο απ’ όσο θεωρούσαμε μέχρι σήμερα.
Έτσι, ένα κοινό γεύμα ίσως έχει μεγαλύτερη σημασία από την ευχάριστη ατμόσφαιρα που δημιουργεί. Μπορεί να αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου πλέγματος φροντίδας, όπου οι ανθρώπινοι δεσμοί συνδέονται με την καθημερινή λειτουργία του οργανισμού.
Η έρευνα συνεχίζεται και θα χρειαστούν περισσότερα δεδομένα για να αποσαφηνιστεί ο μηχανισμός. Ωστόσο, το βασικό μήνυμα είναι σαφές: οι στενές σχέσεις πρέπει να υπάρχουν στη ζωή μας.
