Μια βραχυπρόθεσμη δίαιτα με βάση τη βρώμη φαίνεται να είναι εκπληκτικά αποτελεσματική στη μείωση των επιπέδων χοληστερόλης. Αυτό υποδεικνύεται από μια δοκιμή του Πανεπιστημίου της Βόννης, η οποία έχει πλέον δημοσιευτεί στο Nature Communications. Οι συμμετέχοντες έπασχαν από μεταβολικό σύνδρομο – έναν συνδυασμό υψηλού σωματικού βάρους, υψηλής αρτηριακής πίεσης και αυξημένων επιπέδων γλυκόζης και λιπιδίων στο αίμα. Κατανάλωναν μια δίαιτα μειωμένων θερμίδων, που αποτελούνταν σχεδόν αποκλειστικά από βρώμη, για δύο ημέρες. Τα επίπεδα χοληστερόλης τους στη συνέχεια βελτιώθηκαν σημαντικά σε σύγκριση με μια ομάδα ελέγχου. Ακόμα και μετά από έξι εβδομάδες, αυτό το αποτέλεσμα παρέμεινε σταθερό. Η δίαιτα προφανώς επηρέασε τη σύνθεση των μικροοργανισμών στο έντερο.
Το γεγονός ότι η βρώμη έχει ευεργετική επίδραση στον μεταβολισμό δεν είναι κάτι καινούργιο. Ο Γερμανός γιατρός Carl von Noorden αντιμετώπισε ασθενείς με διαβήτη με το δημητριακό στις αρχές του 20ού αιώνα – με αξιοσημείωτη επιτυχία.
«Σήμερα, υπάρχουν διαθέσιμα αποτελεσματικά φάρμακα για τη θεραπεία ασθενών με διαβήτη», εξηγεί η Marie-Christine Simon, νεότερη καθηγήτρια στο Ινστιτούτο Διατροφικής και Επιστήμης Τροφίμων στο Πανεπιστήμιο της Βόννης. «Ως αποτέλεσμα, αυτή η μέθοδος έχει σχεδόν παραβλεφθεί εντελώς τις τελευταίες δεκαετίες».
Παρόλο που τα άτομα που συμμετείχαν στην τρέχουσα δοκιμή δεν ήταν διαβητικοί, έπασχαν από μεταβολικό σύνδρομο που σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο διαβήτη. Τα χαρακτηριστικά περιλαμβάνουν υπερβολικό σωματικό βάρος, υψηλή αρτηριακή πίεση, αυξημένο επίπεδο σακχάρου στο αίμα και διαταραχές του μεταβολισμού των λιπιδίων.
«Θέλαμε να μάθουμε πώς μια ειδική δίαιτα με βάση τη βρώμη επηρεάζει τους ασθενείς», εξηγεί η Simon, ο οποίος είναι επίσης μέλος των Διεπιστημονικών Περιοχών Έρευνας Ζωής & Υγείας και Βιώσιμου Μέλλοντος στο Πανεπιστήμιο της Βόννης.
300 γραμμάρια βρώμης την ημέρα
Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να τρώνε αποκλειστικά βρώμη, την οποία είχαν προηγουμένως βράσει σε νερό, τρεις φορές την ημέρα. Τους επιτρεπόταν να προσθέσουν μόνο μερικά φρούτα ή λαχανικά στα γεύματά τους. Συνολικά 32 γυναίκες και άνδρες ολοκλήρωσαν αυτή τη δίαιτα με βάση τη βρώμη. Έτρωγαν 300 γραμμάρια βρώμης κάθε μία από τις δύο ημέρες και κατανάλωναν μόνο περίπου τις μισές από τις κανονικές θερμίδες τους. Μια ομάδα ελέγχου τέθηκε επίσης σε δίαιτα μειωμένων θερμίδων, αν και αυτή δεν αποτελούνταν από βρώμη.
Και οι δύο ομάδες επωφελήθηκαν από την αλλαγή στη διατροφή. Ωστόσο, το αποτέλεσμα ήταν πολύ πιο έντονο για τους συμμετέχοντες που ακολούθησαν τη δίαιτα με βάση τη βρώμη. «Το επίπεδο της ιδιαίτερα επιβλαβούς LDL χοληστερόλης μειώθηκε κατά 10% για αυτούς – αυτή είναι μια σημαντική μείωση, αν και όχι εντελώς συγκρίσιμη με την επίδραση των σύγχρονων φαρμάκων», τονίζει ο Simon. «Έχασαν επίσης δύο κιλά βάρους κατά μέσο όρο και η αρτηριακή τους πίεση μειώθηκε ελαφρώς».
Η επίδραση στην LDL χοληστερόλη, ειδικότερα, είναι πιθανό να είναι σχετική με την υγεία. Εάν το αίμα περιέχει υπερβολική ποσότητα αυτής, αυτή εναποτίθεται στα τοιχώματα των αγγείων. Αυτές οι εναποθέσεις, γνωστές ως πλάκες, στενεύουν τα αιμοφόρα αγγεία.
Επιπλέον, οι εναποθέσεις μπορούν να σπάσουν, για παράδειγμα λόγω αύξησης της αρτηριακής πίεσης μετά από σωματική άσκηση, θυμό ή άγχος. Ως αποτέλεσμα, μπορεί να σχηματιστεί θρόμβος αίματος στην πληγείσα περιοχή, φράζοντας εντελώς το αιμοφόρο αγγείο. Εναλλακτικά, μέρη της πλάκας μπορούν να ξεπλυθούν από το αίμα και να προκαλέσουν καρδιακή προσβολή ή εγκεφαλικό επεισόδιο.
Η βρώμη προάγει την ανάπτυξη «υγιών» εντερικών βακτηρίων
Αλλά πώς ασκεί η βρώμη την ευεργετική της επίδραση; «Καταφέραμε να εντοπίσουμε ότι η κατανάλωση βρώμης αύξησε τον αριθμό ορισμένων βακτηρίων στο έντερο», εξηγεί η συνάδελφος του Simon, Linda Klümpen, κύρια συγγραφέας της δοκιμής. Το μικροβίωμα έχει γίνει ολοένα και περισσότερο το επίκεντρο της έρευνας τις τελευταίες δεκαετίες. Άλλωστε, είναι πλέον γνωστό ότι τα εντερικά βακτήρια παίζουν καθοριστικό ρόλο στον μεταβολισμό των τροφών. Απελευθερώνουν επίσης τα μεταβολικά υποπροϊόντα που δημιουργούν στο περιβάλλον τους. Παρέχουν, μεταξύ άλλων, ενέργεια στα κύτταρα του εντέρου, επιτρέποντάς τους να εκτελούν καλύτερα τα καθήκοντά τους.
Επιπλέον, τα μικρόβια στέλνουν ορισμένα από τα προϊόντα τους σε όλο το σώμα μέσω της κυκλοφορίας του αίματος, όπου μπορούν να έχουν διάφορες επιδράσεις. «Για παράδειγμα, καταφέραμε να δείξουμε ότι τα εντερικά βακτήρια παράγουν φαινολικές ενώσεις διασπώντας τη βρώμη», λέει ο Klümpen. «Έχει ήδη αποδειχθεί σε μελέτες σε ζώα ότι ένα από αυτά, το φερουλικό οξύ, έχει θετική επίδραση στον μεταβολισμό της χοληστερόλης. Αυτό φαίνεται να ισχύει και για ορισμένα από τα άλλα βακτηριακά μεταβολικά προϊόντα».
Ταυτόχρονα, άλλοι μικροοργανισμοί «απαλλάσσουν» το αμινοξύ ιστιδίνη. Το σώμα διαφορετικά το μετατρέπει σε ένα μόριο που είναι ύποπτο ότι προάγει την αντίσταση στην ινσουλίνη. Αυτή η έλλειψη ευαισθησίας στην ινσουλίνη είναι ένα βασικό χαρακτηριστικό του σακχαρώδη διαβήτη.
Μια μεγάλη ποσότητα βρώμης για δύο ημέρες είναι καλύτερη από μια μικρή ποσότητα για έξι εβδομάδες
Τα θετικά αποτελέσματα της δίαιτας με βάση τη βρώμη έτειναν να είναι ακόμη εμφανή έξι εβδομάδες αργότερα. «Μια βραχυπρόθεσμη δίαιτα με βάση τη βρώμη σε τακτά χρονικά διαστήματα θα μπορούσε να είναι ένας καλά ανεκτός τρόπος για να διατηρηθεί το επίπεδο χοληστερόλης εντός του φυσιολογικού εύρους και να προληφθεί ο διαβήτης», λέει ο βοηθός καθηγητής Simon.
Ωστόσο, στην τρέχουσα μελέτη, το δημητριακό πάνω απ’ όλα άσκησε την αποτελεσματικότητά του σε υψηλή συγκέντρωση και σε συνδυασμό με μείωση θερμίδων: Μια δίαιτα έξι εβδομάδων, στην οποία οι συμμετέχοντες κατανάλωναν 80 γραμμάρια βρώμης την ημέρα, χωρίς άλλους περιορισμούς, πέτυχε μικρά αποτελέσματα.
«Στο επόμενο βήμα, μπορεί τώρα να διευκρινιστεί εάν μια εντατική δίαιτα με βάση τη βρώμη που επαναλαμβάνεται κάθε έξι εβδομάδες έχει πράγματι μόνιμη προληπτική δράση», συνεχίζει η Simon.
Μέθοδος δοκιμής
Στη δοκιμή συμμετείχαν συνολικά 68 συμμετέχοντες. Για τη διήμερη βραχυπρόθεσμη δίαιτα με βάση τη βρώμη, και οι 17 συμμετέχοντες στη δίαιτα με βάση τη βρώμη και οι 15 συμμετέχοντες στη δίαιτα ελέγχου ολοκλήρωσαν με επιτυχία τη φάση της μελέτης. Δύο συμμετέχοντες στην ομάδα ελέγχου αποσύρθηκαν για προσωπικούς λόγους.
Για την εξάμηνη μακροπρόθεσμη παρέμβαση με βάση τη βρώμη, 17 συμμετέχοντες στην ομάδα μελέτης και ο ίδιος αριθμός στην ομάδα ελέγχου συμμετείχαν μέχρι το τέλος. Το μέγεθος του δείγματος των 17 συμμετεχόντων ανά ομάδα υπολογίστηκε από τους ερευνητές με βάση δεδομένα από μια προηγούμενη παρεμβατική δοκιμή.
Τόσο η διήμερη εντατική δίαιτα όσο και η εξάμηνη δοκιμή με μέτρια δόση βρώμης ήταν τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές. Σε αυτές τις «τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές», τα εξεταζόμενα άτομα χωρίζονται σε δύο ομάδες τυχαία (δηλαδή τυχαιοποιημένα). Η μία από αυτές λαμβάνει το πιθανό δραστικό συστατικό – σε αυτήν την περίπτωση, τη βρώμη – αλλά η άλλη (η ομάδα ελέγχου) όχι. Ιδανικά, τα εξεταζόμενα άτομα είναι «τυφλά»: Δεν γνωρίζουν σε ποια ομάδα ανήκουν. Αυτό αποκλείει τυχόν επιδράσεις εικονικού φαρμάκου.
Στα διατροφικά πειράματα, η τύφλωση συχνά δεν είναι δυνατή – οι εμπλεκόμενοι τελικά γνωρίζουν γενικά τι τρώνε. Αυτό ίσχυε και σε αυτές τις μελέτες. Ωστόσο, η αξιολόγηση των δειγμάτων αίματος και κοπράνων ήταν πράγματι «τυφλή»: Οι ερευνητές που ήταν υπεύθυνοι για αυτό δεν ενημερώθηκαν εάν το υλικό είχε ληφθεί από μέλη της ομάδας ελέγχου ή της ομάδας ελέγχου. Το ίδιο ίσχυε και για τις μετρήσεις της αρτηριακής πίεσης και του βάρους. Αυτό απέκλειε την πιθανότητα οι προσδοκίες των επιστημόνων να παραποιήσουν τα αποτελέσματα.
Ελήφθησαν δείγματα αίματος και κοπράνων προτού οι συμμετέχοντες κάνουν οποιεσδήποτε αλλαγές στη διατροφή τους. Μετρήθηκαν επίσης η αρτηριακή τους πίεση, το βάρος, το ύψος, η περίμετρος της μέσης και το σωματικό τους λίπος. Μια δεύτερη εξέταση πραγματοποιήθηκε αμέσως μετά τη διήμερη δίαιτα με βάση τη βρώμη, ακολουθούμενη από τρεις άλλες μετά από δύο, τέσσερις και έξι εβδομάδες.
Η ίδια ανάλυση διεξήχθη σε αυτές τις τέσσερις επισκέψεις όπως και κατά την αρχική εξέταση και συλλέχθηκαν περαιτέρω δείγματα αίματος και κοπράνων. Οι ερευνητές ακολούθησαν την ίδια προσέγγιση κατά τη διάρκεια της δεύτερης διατροφικής μελέτης, στην οποία τα άτομα κατανάλωναν 80 γραμμάρια βρώμης την ημέρα για έξι εβδομάδες.
Τα δείγματα αίματος εξετάστηκαν στο εργαστήριο για την περιεκτικότητά τους σε LDL χοληστερόλη, μεταξύ άλλων. Οι ερευνητές μέτρησαν επίσης τη συγκέντρωση ενός βασικού μορίου, του διυδροφερουλικού οξέος. Αυτή η φαινολική ένωση πιθανώς σχηματίζεται από ορισμένα εντερικά βακτήρια, τα οποία είναι γνωστό ότι έχουν ευεργετική επίδραση στην υγεία.
Εξετάζοντας τα δείγματα κοπράνων, οι ερευνητές μπόρεσαν να επιβεβαιώσουν αυτήν την υπόθεση. Απομόνωσαν αυτό που είναι γνωστό ως 16S RNA από τα δείγματα. Πρόκειται για ένα μόριο που εμφανίζεται αποκλειστικά στα βακτήρια, αλλά διαφέρει κάπως μεταξύ διαφορετικών ειδών. Ένα μόριο 16S RNA μπορεί έτσι να χρησιμοποιηθεί για την αναγνώριση του βακτηρίου από το οποίο προέρχεται, όπως ακριβώς ένα δακτυλικό αποτύπωμα. Οι ερευνητές ανέλυσαν επίσης ποια μεταβολικά προϊόντα υπήρχαν στα κόπρανα.
Όλα όσα θέλετε να γνωρίζετε για το πλιγούρι βρώμης, πριν το βάλετε στη διατροφή σας – Γλυκούλι
